KENTİN TARİHSEL GELİŞİMİ
İzmit İlkçağda " Bitinya" ismi verilen bölge dahilindedir. İÖ 1200-800 arası Karanlık Dönemde Bitinya da Bebriklerin yaşadığı bilinmektedir. Bu dönemden günümüze yazılı belge kalmamıştır.
İÖ. X.YY ile VIII Y.Y. arasında Bebriklerin yerini Bitinler almıştır.
İÖ VIII Y.Y. sonlarında Helenler Anadolu kıyılarında koloniler oluşturmaya başladı. Bunlardan biride Megaralılar tarafından kurulan Astakosdu.
Trakya'dan gelerek Anadolu'ya geçen ve Trakya'da yaşadıkları sırada " Brygler" ismi ile anılan Frigyalılar iç ve batı Anadolu'ya yerleştiler. Uzun süre hiçbir siyaset örgüt kuramadan yaşadılar Frigyalılar bu yörede uzun süre egemenlik kuramadıklar. Bunda o dönemde yöreye yerleşen megaralı denizcilerin direnişinin büyük payı vardı.
Megaralı denizciler tarafından kurulan Astakos, yörede kurulduğu bilinen ilk yerleşmedir. Astakos İÖ VIII Y.Y. sonlarında ( İÖ 712-711 ) İzmit'in güneyinde Baş iskele mevkiinde Megaralılarca kurulmuş bir Helen kolonisidir. İzmit deniz ve kara ulaşımına uygun olduğundan bir liman kenti olarak gelişti. Astakos paralarının bir yüzünde kentin koruyucu tanrısı Olbia, diğer yüzünde kentin simgesi ıstakoz bitimi yer aldı. Yunanca'da Astakos kelimesi, İzmit Körfezinde çok avlanan bildiğimiz deniz hayvanına delalet eder.
Astakos sikkelerinin arka yüzlerinde görülen kadın başı, bu havalinin perisi olan Olbianın olması, Antik çağın meşhur coğrafyacısı Skylaks, Astakos isimli bir yer zikretmemekte, onun yerinde " Olbia" yı göstermekte, bundan " Astakos " ile "Olbia " isimlerinin, aynı yerin muhtelif zamanlarda kullanılmış iki ismi olduğu anlaşılır. Böylece Olbia-Astakos- Nikomedia isimlerini alan bu günkü İzmit'in ilk olarak İÖ 712 yılında tarih sahnesine çıkmış olduğu görülür.
Frigya Devleti İÖ 695 ten başlayarak 625 e kadar süren Kimmer ( Gimmirai ) akınlarına dayanamayarak yavaş yavaş siyasal ve askeri örgütleriyle birlikte çöktü.
İÖ VII. Y.Y ilk dördünde Trerlerin Bitinyadan geçtikleri sırada Astakos'un da yağma edildiği, fakat yine Megaralalıların diğer bir kolonisi olan Kalkedon ( Kadıköy ) tarafından tekrar iskan edildiği anlaşılıyor. İÖ 680 yılında kurulan devlet Lidya Krallığındır. Frigyadan daha başarılı olan Lidya Krallığı Marmara Denizine ve İzmit Körfezinin güneyine doğru genişlemeye başladı. Karadanda Marmara'nın güney kıyılarına doğru ilerleyerek önemli ticaret kenti olan Astakos'u aldılar, Kocaeli ve Bursa yöresinin verimli topraklarını da alarak güçlenen Lidya Devleti, İÖ 546 da Perslerin saldırısına uğradı ve yenildi. Persler Astakosu'da ele geçirdiler Astakoslular İÖ 435 te yoğun Pers baskısına karşı çıktılar ve Atinalıların, Perslerin denizde yayılmasını önlemek için kurdukları Attika - Delos Deniz birliğine girdiler. Ancak bir süre sonra Atina donanması kente hakim oldu.
Büyük İskender Pers ordularını Granikos çayı kıyısında büyük bir bozguna uğratmasından sonra İÖ 334 de İskender ordularının geçtiği yol üzerinde bulunmayan Bitinya, böylece Pers- Makedonya savaşlarından zarar görmemişler ve İÖ 326 de bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. İÖ 326 - 279 yılları Bitinyalıların genişleme yılları oldu. Bu dönemde Karadeniz kıyısındaki Yunan Kolonisi olan Herekleia'yı ( Ereğli ) ele geçirmek istedilerse de başarılı olamadılar.
Bitinya kralı Zipoetes'ın ölümünden sonra yerine geçen büyük oğlu Nicomedes ( İÖ 279-250 ) kardeşlerini öldürttü. Kaçıp kurtulan küçük kardeşi Zipoetes, Kocaeli'nin batısında sürgün hükümeti kurdu ve Selevkoslarla anlaşarak Bitin yanın kuzey kesimini ele geçirdi.
O yıllarda orta Avrupa'dan gelerek Marmara'nın kuzeyinde toplanmakta olan Galatlar güçlü duruma geldiler. Nicomedes onlara Trakya'dan Anadolu'ya geçme çağrısında bulundu. Galatların Anadolu'ya geçmesi ile başlayan yağma sonrasında Bitinya halkı ile toprakları da yağma ve yıkımdan büyük zarar gördüler. Nicomedes onarılamayacak kadar zarar gören Astakos'un karşısında, İzmit'in bulunduğu yerde savunma açısından daha güvenli yeni bir kent kurdu. Bu kente Nicomedia adı verildi. Bu kent Bitinyanın başkenti yapıldı. Nicomedia 150 yılda büyük bir Helenistik kenti durumuna geldi.
III. Nicomedes döneminde ( İÖ 94-74 ) Bitinya Roma egemenliğine girdi. Romanın Asya valisi, Bitinyayı imparatorluğa kattı. Valinin görevlendirdiği Pompeius, Bitinyanın bütün hazinesini ve sanat eserlerini Roma'ya gönderdi. Böylece 252 yıllık Bitinya krallığı da tarihten silindi.
Nicomedia ve çevresi Roma döneminde Pontus Krallığı ile yapılan savaşlar sonucu kent zarar görmüş ve onarılmıştır. İmparator Augustus ve Tanrıca adına birde tapınak yaptırıldı. İmparator Hadrianus, 123 depreminde yıkılan Nicomediayı onarttı, kendisine kent meclisinde " Restitutor Nicomedia" ( Nicomediayı yenileyen ) sanı verildi.
İmparator Karakalla döneminde kentte bir hipodrom ve gimnazyum taptırıldı. Gordonyus döneminde kentin kuruluşunun 500 yılı dolayısıyla bir yıl süren şenlikler gerçekleştirildi.
İmparator Valerianus döneminde ( 253-260) Balkanlar üzerinden, Ön Asya ya giren Got akıncıları, Bizantion'a ulaştıktan sonra, 256 da kalkhedon'a geçtiler. Karadan Nicomedia'ya giren istilacılar kenti yağmaladılar, Daha sonra Prusya'ya ( Bursa ) giden Got akıncıları aynı yoldan geri dönerken, Nicomediayı ve Nikaia'yı ( İznik ) yeniden yakıp yıktılar.
Diokletianus ( 284-305) Nicomediayı III.Y.Y. sonlarında Roma İmparatorluğu topraklarında yönetimde düzenlemeler yapılırken bu imparatorluğun doğu bölgesinin başkenti ilan etti. Bu dönemde Gotların yıktığı kent onarıldı. Kent doğuya kaydırıldı ve surları yeni bölgeyi de içine alacak biçimde yenilendi. Bu dönemde Nicomedia da hipodrom, saray, tapınak hamam, resmi yapılar, darphane ve tersane inşa edildi. Bu dönemde Nicomedia; Roma, Antiokheia (Antakya ), Aleksanderia ( İskenderiye ) den sonra 4.ncü büyük kent halini aldı. Kentte bir Demeter tapınağı, bunun iki yanında da sekizer sütunlu imparator tapınakları bulunuyordu. Alanda ayrıca bir sunak, bir Demeter heykeli vardı. Alan bir kolonlu caddeyle limana bağlanıyordu.
Kent surlarının, su kemerlerinin, bir anıtsal çeşmenin, bir su sarnıcının kalıntıları dışında Roma dönemi yapıtları günümüze ulaşamamıştır.
IV.Y.Y başlarında Hıristiyanlığın Roma sınırları içinde yaygınlaşmasında yeni bir gelişme oldu. Valerius Licinus'a yenilen İmparator Daia Maksiminus, putperes